In de tiende aflevering van deze reeks kijken we naar een ongemakkelijke waarheid: zwijgen loont. In bestuurskamers, ministeries, partijstructuren en zelfs maatschappelijke organisaties heerst een zwijgen dat niet voortkomt uit onwetendheid, maar uit berekening. Wie zwijgt, blijft binnen. Wie spreekt, riskeert uitsluiting. Zo ontstaat een zwijgeconomie waarin medeplichtigheid wordt beloond en integriteit afgestraft.

De prijs van spreken

Suriname kent genoeg mensen die weten waar het misgaat. Die documenten hebben ingezien, processen van binnenuit hebben meegemaakt of getuige waren van besluitvorming die de burger schaadt. Maar wie zijn stem verheft, verliest vaak meer dan hij wint. Zij worden geïsoleerd. Ambtenaren worden overgeplaatst of ontslagen. Journalisten worden tegengewerkt, genegeerd of onder druk gezet.

Het gevolg: een collectieve zelfcensuur. Niet alleen uit angst, maar ook uit strategie. Wie zwijgt, blijft in positie. Wie meedoet, maakt carrière. Zo wordt zwijgen een valuta in het systeem.

De winst van medeplichtigheid

In veel gevallen is het niet de dader, maar het zwijgen van omstanders dat beleid schadelijk maakt. Als ambtenaren rapporten aanpassen om ministers te beschermen, als consultants meeschrijven aan nota’s met halve waarheden, als DNA-leden zich onthouden van kritische vragen om coalitie-afspraken niet te verstoren, dan is de verantwoordelijkheid gedeeld.

Medeplichtigheid wordt beloond met toegang, projecten, reizen, functies en promoties. Zo wordt de publieke sector een systeem waarin loyaliteit belangrijker is dan waarheid.

De kosten voor de samenleving

Een samenleving waarin waarheid plaatsmaakt voor loyaliteit, verliest haar morele kompas. Fouten worden herhaald. Misstanden worden gecamoufleerd. Jongeren leren dat ethiek onderhandelbaar is en dat meedoen belangrijker is dan opstaan. Het leidt tot beleidsarmoede: niemand durft iets te zeggen, niemand durft risico te nemen. En dus stagneert de vernieuwing. Want echte vernieuwing begint met het benoemen van wat verkeerd gaat. Zwijgen is geen deugd wanneer het recht buigt onder de last van stilzwijgende instemming.