Geschiedenis

Ideologische bevlogenheid De geschiedenis van arbeid in Suriname De geschiedenis van arbeid en vakbeweging in Suriname begint niet in Suriname alleen, maar in een veel oudere wereld van arbeid, gezag en afhankelijkheid. Lang voor Columbus de Atlantische verbinding tussen Europa en de Amerika’s openbrak, was arbeid in Europa en elders zelden een vrije overeenkomst tussen gelijke partijen.   In middeleeuws Europa waren boeren afhankelijk van land en heer. In de steden reguleerden gilden de toegang tot ambachten, de lonen, de technieken en de arbeidsvoorwaarden. Daarnaast bestonden vormen van herendienst, dus onbetaalde of verplichte arbeid ten dienste van heer of staat. Arbeid was daarom vooral ingebed in orde, stand en gehoorzaamheid, en veel minder in individuele keuzevrijheid.   Arbeid op zee en de Atlantische overtocht Toen de Atlantische wereld ontstond, verhuisde deze hiërarchische arbeidsorde mee naar zee. Aan boord van de schepen die naar de Nieuwe Wereld voeren, heerste een scherp afgebakende bevelsstructuur met bovenaan de kapitein of schipper, daarnaast waren er functies als, stuurman, bootsman, timmerman en kok.   Deze maritieme arbeidswereld werd grimmiger in de trans-Atlantische slavenvaart. De oversteek duurde vaak rond de tachtig dagen. Mensen werden dicht opeengepakt zonder voldoende bewegingsruimte, ventilatie of water. Velen werden ziek en stierven. Het schip was dus niet alleen een transportmiddel, maar ook een drijvende ruimte van tucht, geweld en ontmenselijking. Afbeelding: Diagram van het slavenschip Brookes. Bron: Wikimedia Commons / British Library. Inheemse arbeid in Suriname Tegenover deze oude en harde arbeidswerelden stond in Suriname zelf een andere bestaansorde van de inheemse bevolking. Bij de inheemsen was arbeid oorspronkelijk niet opgebouwd rond loon, contract of plantagedwang, maar rond dorp, familie, rivier, jacht, visserij en kostgrond.  Mannen jaagden, visten en kapten bos open voor kostgronden. Vrouwen plantten, sponnen garen, hangmatten en doekjes, weefden en maakten aardewerk. Arbeid was hier dus ingebed in gemeenschap en levensonderhoud en niet in een door de wereldmarkt gedreven regime van winstproductie. Slavernij en staatstoezicht Met de komst van de Europese kolonisator veranderde dat fundamenteel. De plantagekolonie maakte arbeid tot een instrument van export en gezag. De koloniale economie van Suriname rustte eeuwenlang op de arbeid van tot slaaf gemaakte Afrikanen. Toen Nederland de slavernij in 1863 formeel afschafte, werden de voormalige slaafgemaakten echter niet meteen volledig vrij. Zij moesten nog tien jaar onder staatstoezicht op de plantages blijven werken. Daarmee werd de slavernij juridisch beëindigd, maar niet onmiddellijk sociaal en economisch opgeheven. De spanning tussen formele vrijheid en feitelijke dwang bleef dus bestaan, en precies daaruit zou later een belangrijk deel van de Surinaamse arbeidersgeschiedenis voortkomen. Afbeelding: Plantage in Suriname. Bron: Wikimedia Commons / Rijksmuseum. Contractarbeid en nieuwe arbeidsregimes   Al voor de emancipatie ging het koloniale bestuur op zoek naar vervangende arbeidskrachten voor de plantage-economie. Er werden Chinese contractarbeiders voor arbeid in Suriname geworven. Daarna volgde op grote schaal immigratie uit Brits-Indië. Ook Javaanse contractarbeid werd een structurele pijler van het koloniale arbeidsbestel. Juridisch heette dit contractarbeid, maar sociaal bleef het een stelsel van zware afhankelijkheid, lage lonen, discipline en beperkte bewegingsvrijheid.   De gruwel van het slaventransport   Zelfs de reis naar Suriname droeg de stempel van die afhankelijkheid. Die overtocht was niet gelijk aan de gruwel van het slaventransport, maar zij was wel de voorruimte van een nieuw koloniaal arbeidsregime. De arbeider kwam niet als vrije actor een open arbeidsmarkt binnen, maar werd bij aankomst meteen over de plantages verdeeld. Daarmee ging Suriname niet rechtstreeks van slavernij naar vrije arbeid, maar via nieuwe vormen van gereguleerde en gecontroleerde arbeid. Afbeelding: Baba en Mai-monument in Groningen, Suriname. Bron: Wikimedia Commons Contractarbeid en nieuwe arbeidsregimes   Na de emancipatie ging het koloniale bestuur op zoek naar vervangende arbeidskrachten voor de plantage-economie. Er werden Chinese contractarbeiders voor arbeid in Suriname geworven. Daarna volgde op grote schaal immigratie uit Brits-Indië. Ook Javaanse contractarbeid werd een structurele pijler van het koloniale arbeidsbestel. Juridisch heette dit contractarbeid, maar sociaal bleef het een stelsel van zware afhankelijkheid, lage lonen, discipline en beperkte bewegingsvrijheid.   De gruwel van het slaventransport Zelfs de reis naar Suriname droeg de stempel van die afhankelijkheid. Die overtocht was niet gelijk aan de gruwel van het slaventransport, maar zij was wel de voorruimte van een nieuw koloniaal arbeidsregime. De arbeider kwam niet als vrije actor een open arbeidsmarkt binnen, maar werd bij aankomst meteen over de plantages verdeeld. Daarmee ging Suriname niet rechtstreeks van slavernij naar vrije arbeid, maar via nieuwe vormen van gereguleerde en gecontroleerde arbeid. Afbeelding: Anton de Kom. Bron: Wikimedia Commons. Doedel en De Kom   In dezelfde jaren werden Louis Doedel en Anton de Kom symbolen van sociale weerbaarheid en van koloniale repressie. Doedel behoorde tot de eersten die in de jaren dertig de werkende bevolking probeerden te organiseren; in 1937 werd hij na een mislukte poging een petitie aan de gouverneur aan te bieden gearresteerd en in de psychiatrische inrichting Wolffenbüttel opgenomen. Anton de Kom, die in 1933 naar Suriname terugkeerde, wist met zijn charisma grote groepen arbeiders te mobiliseren; na de onrust van 1933 werd hij door het koloniale bestuur het land uitgewezen. De Surinaamse arbeidersbeweging groeide dus niet in de beschutting van het bestuur, maar in botsing ermee.   Bauxietindustrie en moderne arbeider Een nieuwe fase in de arbeidsgeschiedenis brak aan met de opkomst van de bauxietindustrie.   Met de exploitatie werd in 1916 een begin gemaakt; zes jaar later vond de eerste verscheping vanuit Moengo plaats en in 1937 nam bauxiet al 64 procent van de Surinaamse uitvoerwaarde voor zijn rekening.   Tijdens de Tweede Wereldoorlog groeide de sector explosief verder. Arbeidsonrust in Moengo in 1941 en 1942 leidde tot de vorming van de eerste mijnwerkersbonden, en in 1948 was de Surinaamse Mijnwerkers Unie, die de bonden van Moengo, Paranam en Billiton verenigde, met 2.200 leden veruit de grootste arbeidsorganisatie van het land. Hier werd de Surinaamse arbeider steeds meer een moderne industriële arbeider: geconcentreerd, collectief en strategisch georganiseerd. Afbeelding: Bauxietwinning in Moengo, ca. 1927-1931. Bron: Wikimedia Commons / Rijksmuseum. Institutionalisering van de arbeidsverhoudingen   Vanaf de jaren veertig begon ook de institutionele verankering van de arbeidsverhoudingen. In

Stonfutu fu Sranan Historische opname 1982 / begin 1983 Een kostbaar stukje Surinaamse muziekgeschiedenis! De heren (v.l.n.r.) Jules Halfhide, Charlo Steinberg, Henri Naarendorp, Albert Brahm, Charles Libretto Hans Breeveld zingen een lied dat niet alleen Opa Doelie eert, maar óók andere grootheden uit onze geschiedenis. Hans Breeveld bespeelt de gitaar en is (volgens overlevering) de schrijver van het lied. Alle zangers maakten deel uit van Mannenkoor Maranatha; de groep werd geformeerd door Henri Naarendorp. Productie: naar alle waarschijnlijkheid Borger Breeveld. In het lied worden o.a. genoemd: Cornelis Albert Arnold Doelwijt (Opa Doelie), Goedoe Goedoe Thijm, Mr. Campagne, Jeanne Sophie Everdine Redmond, Papa Koenders, Trefossa, Helstone, dominee Polanen, Mathoera, Kruisland. Mooi moment: aan het begin van schooljaar 2025 als motivatie voor scholieren. Op 25 november 2025 viert Suriname 50 jaar onafhankelijkheid, laten we samen herdenken én vooruitkijken. Cornelis Albert Arnold Doelwijt, (opa Doelie), Goedoe Goede Thijm, Mr. Campagne, Sophie Redmond, Papa Koenders, Mathoera, Kruisland, Trefosa, Helstone, dominee Polanen bezongen, allen historische figuren.Opa Doelie was agent van Politie. Na zijn pensionering werd hij Leerplichtambtenaar. Hij joeg op spijbelaars. Zo werkte hij mee om kinderen op het rechte pad te houden Ludwig Ernest Thijm, beter bekend als Goedoe Goedoe Thijm (Paramaribo, 3 juni 1892 – 30 december 1966) was een Surinaams liedjeszanger en spotdichter. Willem Hendrik Campagne (Paramaribo, 24 mei 1891 – 25 juni 1973) was een Surinaams onderwijzer en cultuurkenner. Hij was Suriname’s eerste zweminstructeur. Jeanne Sophie Everdine Redmond (Paramaribo, 14 januari 1907 – 18 september 1955) was een Surinaams arts, politica, toneelschrijfster, actrice en feministe. Ze wordt erkend als eerste vrouwelijke Surinaamse arts en maatschappelijk- en politiek activist. Papa Koenders, officieel Julius Gustaaf Arnout Koenders, was een belangrijke figuren in de Surinaamse cultuur, geboren op 1 maart 1886 in Paramaribo en overleden op 17 november 1957. Hij was een fervent activist voor het Sranan en de Creoolse cultuur, Trefossa, pseudoniem van Henri Frans de Ziel, (Paramaribo, 15 januari 1916 – Haarlem, 3 februari 1975) was een Surinaams dichter en Surinamist. Hij schreef het Surinaamsvolkslied. Johannes Nicolaas (Johannes) Helstone, geboren als Nicodemus Johannes Helstone (Berg en Dal, 11 januari 1853 – Paramaribo, 24 april 1927) was een Surinaams componist, pianist en schrijver. https://youtu.be/R8sG2XUeg_8

8 decembertragedie 8 decembertragedieDe littekens blijvenMi e firi fu krey

Globalisatie en onafhankelijkheid De wereldbevolking loopt niet warm voor internationale idealen. Volgens sommigen omdat de tol die daar tegenover staat, het opgeven van het eigene is. Globalisatie vraagt van de mens opoffering in wereldbelang. Nationale behoeften en culturen worden verdrongen. Globalisatie is statistisch geschoeid. Er wordt primair gedacht aan inkomen en eigendom, de positie op de wereldmarkt. Het cijfermatig tot ontwikkeling brengen van de wereld volgens één model. Het is werken binnen het domein van de verenigde rijke landen, waar het collectief van arme landen geen gewicht heeft. De intelligentsia, verenigd in de fora van de wereldpolitiek, troont in een ivoren toren. Zij staat niet met beide benen op de grond. Het is zonneklaar, dat de Millennium Ontwikkelingsdoelen het nationaal en internationaal het bij lange na niet halen binnen de vastgestelde termijn. Globalisatie loopt mank, omdat deze gebaseerd is op verdeling van inkomsten, rijkdom. Het is geen band die volken bindt. Het is geen broederschap. Het is de wet van de sterkste, brutaalste, meest geslepen, wreedste, die prevaleert. Onder andere moeten ex-koloniën verworvenheden, die veelal na langdurige strijd werden verwezenlijkt en de grondslag van de onafhankelijkheid vormen, inleveren. Verdragen en conventies worden opengebroken. Openmarkt economie is een vereiste. De boosdoeners zijn de verenigde rijke landen, die posities consolideren en uitbreiden en het collectief van arme landen hun bepalingen opleggen. Globalisatie is dictatoriaal. Het wordt tot uitdrukking gebracht in statistieken, valuta, inkomen, eigendommen en patenten. Globalisatie is neokolonialisme in zijn meest cynische en arrogante vorm.     

Heb hart voor Suriname Deze videoclip is gebaseerd op het gelijknamig boek: “Heb hart voor Suriname”. Verschenen in 1973, kort nadat Premier Henck Alfonsius Arron de onafhankelijkheid aankondigde. “Suriname wordt niet zomaar onafhankelijk. Jij maakt Suriname onafhankelijk!”