2025 is een bijzonder jaar voor Suriname. Op 25 mei vinden de Algemene Vrije en Geheime Verkiezingen plaats, op 25 november zal de Republiek stilstaan bij 50 jaar onafhankelijkheid. Het land, geteisterd door economische en andere malaise, lijkt op een kookpunt te staan. Tegelijkertijd sluipt een nieuwe macht onze samenleving binnen: Kunstmatige Intelligentie (AI). Een fenomeen dat zowel hoop als dreiging in zich draagt. Terwijl de verkiezingscampagnes aanzwellen, rijst de vraag: Zijn wij klaar voor de stille revolutie van AI?

De geest van het verleden

 “Het woord slavernij komt nergens voor in de annalen van de geschiedenis van De Nederlandsche Bank,” stelde historicus Karwan Fatah Black. De bank kijkt door een Nederlandse bril, zeggen velen. De geschiedenis van Suriname is niet geschreven in cijfers, doch in bloed en ketens. De financiële wortels van onze afhankelijkheid reiken terug tot 1667, toen Abraham Crijnssen voet aan wal zette in Suriname. De Geoctroyeerde West-Indische Compagnie verhief zich tot eigenaar van de kolonie, een onderneming gehuld in meedogenloosheid. Slavernij was geen fout van de geschiedenis, maar een bouwsteen van het systeem.

Met de oprichting van de Geoctrooieerde Sociëteit van Suriname in 1683 werd deze macht verder verstevigd. Zelfs toen de West-Indische Compagnie in 1863 werd opgeheven en de Nederlandsche Bank ontstond, bleef het financiële geheel van belemmerende bepalingen en maatregelen bestaan.

Van plantage tot platform

 Na de afschaffing van de slavernij werd Curaçao een spil in het koloniale netwerk. Via bedrijven als de Curaçaose Handelmaatschappij kortweg CHM genoemd, later Ceteco, werden de koloniën met economische touwen aan elkaar gebonden.

Deze CHM geboren in de nadagen van het koloniale tijdperk, was een economische spil onder Nederlands toezicht en speelde een belangrijke rol in de handel en industriële ontwikkeling van de Nederlandse Antillen, met name Curaçao. Ze hield zich bezig met import, export, scheepvaart, olieproducten en allerlei commerciële activiteiten, een ware koopliedenmachine in tropenzonlicht gehesen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd het koloniaal systeem geherstructureerd. Showroomwinkels, ontwikkelingshulp met strikte clausules, ingenieursbureaus, alles rook naar afhankelijkheid.

De militaire coup van 1980 gooide roet in het eten, maar de netwerken bleven. Tot op de dag van vandaag zijn de structuren van economische overheersing niet verdwenen. Ze hebben enkel een nieuwe vorm aangenomen.

De onzichtbare ketting van AI als koloniale kracht

Vandaag liggen er geen slavenschepen meer op de Surinamerivier. Maar er is een digitale vloot, algoritmen, apps, sensoren, servers. En opnieuw zijn wij gebruikers, geen eigenaren maar velddienaren in het digitale domein.

Onze data, wie we zijn, wat we voelen, waar we gaan wordt verzameld, verwerkt en verkocht. Zoals eens onze arbeid op plantages werd geëxploiteerd, zo wordt nu onze digitale aanwezigheid uitgewonnen. Wat is het verschil tussen een plantage en een platform, als jij werkt en een ander de opbrengst krijgt?

De slavernij van toen wordt nu herhaald via digitale paden. Toestemming wordt verkregen via gebruiksvoorwaarden, niet via zweepslagen. Maar de essentie blijft: verlies van controle.

AI: vriend of vijand?

 Artificiële Intelligentie heeft voordelen: Efficiëntie in werkprocessen, verbeterde gezondheidszorg, gepersonaliseerd onderwijs maar ook nadelen: banenverlies, privacy-schending, creativiteitsverstikking en discriminatie via data.

AI is als een mes: nuttig in de handen van een kok, dodelijk in de handen van een roofridder. De vraag is: Wie hanteert het? En in wiens belang?

AI en spionage het oog dat nooit slaapt

 Spionage is geëvolueerd. Geen microfoons meer verborgen in een kast, maar algoritmen die e-mails lezen, zoekopdrachten analyseren en gedrag voorspellen. AI spioneert sneller dan elke James Bond.

Grootmachten gebruiken deze technologie om invloed uit te oefenen, ook op kleine landen. Suriname lijkt misschien onbelangrijk, maar onze data is goud waard: politieke voorkeuren, mijnbouwgegevens, contracten. Wie data bezit, bezit macht. Suriname is een datakolonie geworden.

Digitale afhankelijkheid de nieuwe slavernij

 We worden opnieuw onderworpen, niet met kettingen van ijzer, maar met codes en schermen. AI-systemen worden getraind op onze data, maar gebouwd met buitenlands kapitaal.

Onze kinderen gebruiken gratis apps die hun gedrag leren. Onze regeringen kopen ‘slimme’ systemen van buitenlandse Tech bedrijven. Onze stem in de Verenigde Naties, onze politiek, ons bankverkeer, onze communicatie, allemaal onder indirecte controle van digitale systemen die we niet begrijpen.

Wat kunnen wij doen?

 Onderwijs hervormen, van lezen en schrijven naar coderen en begrijpen. Data beschermen, onze informatie is nationale rijkdom. Wetten opstellen, digitale grenzen zijn even belangrijk als fysieke. Bewustzijn kweken, alleen wie begrijpt, kan zich verdedigen.

De vrijheid bewaren

Vrijheid is geen geschenk. Het is een vuur dat steeds opnieuw gevoed moet worden. Slavernij is niet alleen iets van het verleden, het is een vorm die steeds verandert. Van ketting naar code. Van zweep naar algoritme. De toekomst van Suriname hangt niet af van technologie, maar van de geest waarmee we haar gebruiken. Laat ons bouwen aan een AI die ons dient, niet overheerst. Laat ons kinderen onderwijzen, niet conditioneren. En bovenal: laat ons nooit vergeten wie we zijn.

Wat is vrijheid, als je niet weet dat je niet vrij bent?
Het oog dat nooit sluit

Het oog dat nooit meer knippert

Hangt zwevend in de lucht

Geen vleugel slaat er omheen

Geen adem slaat het stuk

Het kijkt niet met genade

Het telt en weegt en weet

Uw schaduw op het trottoir

Uw stem, uw eed, uw leed

Een flardje van uw zinnen

Een klik, een traan, een lach

Wordt opgeslagen ergens

In een koude, stalen schacht

Geen agent die bespied

Maar een stilte die alles hoort

In elk land, in elke straat en hoek

Een moeder zegt een wiegelied

Een kind speelt met zijn hond

AI luistert, leunt en leert

Tot zelfs uw dromen zijn verpand

O mens, gij zijt nog meester

Maar geef niet blind de teugel

Want als het paard zelf rijden kan

Komt het terug met ijzeren vleugel

Onze e-mails worden gelezen

Ons geld wordt gevolgd

Ze spioneren met AI, zegt men

Waar is de afluistermicrofoon gebleven

Een afluistermicrofoon hoort één gesprek

AI hoort alles en onthoudt alles

Een zoekopdracht

Een verkeerde hashtag

En een algoritme zet u op een lijst

Geen aanklacht. Geen proces. Enkel ‘verdacht’

En wij?

Wat doet Suriname terug

Verraad in de cloud

Ze weten meer van ons dan wij van elkaar

Onze geheimen liggen open

Onze mensen zijn mappen in een map, in een map

We kunnen vechten met wetten

Met openheid

Met onderwijs

Maar het grootste wapen is

Begrijpen wat we zélf weggeven

Ik mis de dagen van papier, weet je

Je kon iets verscheuren

Vergeten

Nu blijft alles leven…